محمد رضا واليزاده معجزى
755
تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى )
سگوندهاى رحيم خانى در خاك خوزستان نفوذ كامل بههم رسانيده و غالبا بين آنها و قبايل عرب خوزستان كار به جنگ و جدال منجر مىشد ولى سرانجام سگوندها در آن محل زرخيز مستقر و صاحب نفوذ كامل شده تقريبا سياست محل را به دست گرفتند . در اليشتر مهر على خان امير منظم كه از سالهاى اول هرجومرج در فكر تسلط به [ ولايات ] ثلاث افتاد [ ه بود ] و قبلا به منطقه خاوه كه مدخل نهاوند محسوب مىشود رفت [ ه بود ] و بعد از وصول ماليات آنجا بهطرف سراب گاماسياب رفت و به نام كوچاندن تفارق سلسله كه در شهر نهاوند و اطراف آن بودند اهل نهاوند را به تزلزل انداخت و مبالغى پول و احشام از بلوك بالاى نهاوند به عنوان تقديمى و پيشكش و سيورسات و ذخيره اردو و اين قبيل عناوين كه در حكومت زور و هرجومرج معمول بود و قوى از ضعيف مىگرفت مأخوذ داشت . خوانين دلفان عموما در اين سفر با او بودند . بعد از دادن اين مانور كه مقدمه تصرف ولايات ثلاث بود ، از گاماسياب به خاوه مراجعت و از خاوه به اليشتر برگشت . در اين سال عده زيادى از قحطىزدگان فارس و شيراز كه آنها را " وطنى " مىخواندند به لرستان وارد شدند . عده كثيرى در شهر خرمآباد مانده در خانه اعيان و ثروتمندان به كار مشغول شدند و عده ديگر به نقاط حاصلخيز و پرغله لرستان روى آوردند و بيشتر بهطرف اليشتر رفتند . امير منظم كه در عين اشتراك مسلك با ساير خوانين ، مردى رئوف و دست و دلباز و بيچاره نواز بود ، نهايت مساعدت و ارفاق را در حق اين قحطىزدگان بهجاى آورد . عدهاى را در مركز بخش نگهداشت و وسايل معيشت براى آنان فراهم ساخت و باقيمانده را در بين قراء اليشتر تقسيم كرد و هرچند نفر را به يك قريه پرجمعيت فرستاد . در نتيجه ورود اين مهاجرين در لرستان قيمت غله بالا رفت . آن سال در همهجاى كشور قحط غلا شايع بود و غله كمياب شد و مردم به زحمت افتادند و بعضى امراض هم شيوع پيدا كرد و جمعى تلف شدند . در زمستان سال 1336 ه ق . مجددا عشق حكومت بر ولايات ثلاث در امير منظم عود كرد و به نام مسافرت همدان حركت كرد و چون به نهاوند وارد شد هواخواهانش او را به تصرف آن شهر تشويق كردند و او هم كه منتظر همچو تعارفى بود در نهاوند لنگر انداخت . در آن هنگام در نهاوند حاكمى مستقل نبود ولى ادارات ماليه ، پست و تلگراف ، شهردارى و غيره در آن شهر وجود داشت و اداره خالصجات دو انبار بزرگ را از محصول غله آن سال انباشته بود و امور حكومت آنجا را وزارت داخله به حاكم ملاير سپرده بود . يعنى نهاوند هم يكى از ولايات ثلاث بود كه حاكمنشين